Speech NDD LeineRoebana tijdens het debat Dutch Dance Dialogues

Zeer gewaardeerde vrienden van de dans

Waarachtigheid is het hoogste wat je in de dans kunt nastreven. Wij hebben ons met hart en ziel aan dat streven gegeven. Niet alleen in LIGHT, dat nu is genomineerd voor de VSCD-dansprijs ‘meest indrukwekkende dansproductie 2016’, maar met elke beweging van onze dansers en elke noot van onze musici, alle 25 jaren dat ons gezelschap LeineRoebana bestaat.
Daarin staan wij niet alleen. Ook de andere genomineerden zullen zich erin herkennen. En sterker, wij herkennen het in hun werk. Een streven naar waarachtigheid is wat ons bindt als dansgemeenschap.

Het is precies dit heilige geloof in waarachtigheid dat het voor ons onmogelijk maakt om hier nu zelf te staan. Enkele juryleden van de VSCD-dansprijs waren tevens lid van de commissie dans van het Fonds Podiumkunsten, dat zo goed als synchroon met het lovende VSCD jurybesluit een streep heeft gezet door de toekomst van ons gezelschap. Dezelfde stemmen die ons lovend toespraken, lieten zich op hetzelfde moment neerbuigend over ons uit, onder meer door de eerdere samenwerking met Indonesische kunstenaars, GhostTrack, te betitelen als ‘sleets’. Sleets betekent volgens ons woordenboek ‘versleten’, zoals van oude kleding die je naar de kledingbak brengt. LIGHT komt in het advies van het FPK in het geheel niet voor. De nieuwe kleren zijn, zo begrijpen wij, al weggegooid voordat ze zijn gedragen.

LIGHT was, net als eerder GhostTrack, voor ons het resultaat van een intensief proces, waarin we hebben geprobeerd een nieuw licht te werpen op culturele identiteit. In de taal van dans en muziek zochten wij naar wat oost en west en traditie en vernieuwing met elkaar verbindt. Voor ons is het theater een plek voor dit soort experimenten: het onvergelijkbare bij elkaar brengen, en ons publiek gereedschappen aanreiken om de verwarrende wereld buiten het theater met nieuw elan tegemoet te treden. We zijn er trots op dat de 25 jaar dat wij dansproducties hebben gemaakt ons daar heeft gebracht.

We hebben ons ook altijd gerealiseerd dat we dit konden doen door de financiële steun van landelijke, provinciale en gemeentelijke overheden. Dat schept verplichtingen: we maakten marketingplannen, vergrootten het publieksbereik, zochten samenwerking met theaters en sponsors, organiseerden workshops en namen onze educatieve- en sociale taken serieus. Met liefde. Maar het belangrijkste wat we aan de samenleving die ons ondersteunde konden teruggeven, was de waarachtigheid van onze voorstellingen.

En met succes! Het als sleets betitelde GhostTrack werd overal in Nederland, in Europa en Azië met juichende kritieken en staande ovaties ontvangen.
Toch heeft dit op een of andere manier niet mogen resulteren in een continuering van het vertrouwen en de ondersteuning van het Fonds Podiumkunsten.

Dit besluit is weliswaar genomen door individuele commissieleden, maar de verantwoording ervan ligt uiteindelijk bij het Fonds Podiumkunsten zelf.

Commissieleden zijn immers passanten, ze komen en gaan. Het zijn de fondsen die garant moeten staan voor de continuïteit van beleid en advisering. Het is dan ook van het grootste belang dat zij hun commissies beschermen en begeleiden. Door ze van het juiste cijfermateriaal te voorzien bijvoorbeeld. En door de adviezen zodanig uit te werken dat ze langs de meetlat van de waarachtigheid overeind blijven.

In dat laatste heeft het FPK volgens ons gefaald bij de advisering over ons gezelschap. Het Fonds heeft geen enkele waarschuwing afgegeven, geen enkel schot voor de boeg. Sterker: op hetzelfde briefpapier waarop ons werk van de afgelopen vier jaar nu negatief wordt beoordeeld, ontvingen wij 10 maanden geleden nog een meer dan positieve beoordeling. Als een fonds de continuïteit in advisering niet kan waarborgen, haalt dat ons inziens het fundament onder zijn bestaansrecht vandaan.

Nog pijnlijker is dat het advies niet wordt gedragen door argumenten, en dat er feiten worden verdraaid of überhaupt niet in de overwegingen worden meegenomen. Het FPK heeft zijn commissie gebruik laten maken van onjuiste cijfers, het heeft de commissie de gelijkwaardige weging tussen de diverse gezelschappen uit het oog laten verliezen, het heeft ondeugdelijk redeneren toegestaan, evenals knip- en plakwerk uit eerdere positieve adviezen om daar nu plots een negatieve uitkomst mee te creëren.

In juridische termen heet dat ‘onbehoorlijk bestuur’. Je kunt het ook onwaarachtig noemen.

Daarmee zet het FPK ons inziens meer op het spel dan alleen de toekomst van LeineRoebana. Juist omdat commissies passanten zijn, van steeds wisselende samenstelling en telkens wisselende voorkeuren, is het de taak van het FPK om een visie te ontwikkelen over de rol van dans in de Nederlandse cultuur. Een visie waarin het evenwicht tussen de diverse gezelschappen, genres en stijlen wordt gewaarborgd, en waarin de stroomlijning van talentontwikkeling en onderzoek hand in hand gaat met de borging van ervaring en investering van talent en kennis. En waarin bovendien het belang wordt onderkend van dans-overstijgende samenwerkingen, zoals met muziekensembles en uitvoerende musici, en met diverse culturele identiteiten; opdat deze geen speelbal worden van de smaak of slagvaardigheid van individuele commissieleden. Een visie waarin vertrouwen en samenwerking de basis vormen en kritiek niet komt als een dief in de nacht.

Er is een kaalslag gaande in de Nederlandse danscultuur. Dat is een proces dat al vele jaren geleden in gang is gezet, maar de komende kunstenplanperiode lijkt het aanzien te krijgen van een verschroeid landschap. Dat is in eerste en laatste instantie een politiek besluit, maar het FPK speelt daar een cruciale rol in. En wel door zijn rol niet te spelen. Door niet de teugels in handen te nemen.

Het FPK ziet voor zichzelf blijkbaar een louter uitvoerende rol weggelegd, zonder mening over artistiek belang, laverend op de politieke wind. Toevallige passanten, net als bij voetbal kent Nederland miljoenen deskundigen, hebben het op deze manier eens in de vier jaar voor het zeggen. Dat schept een klimaat van onbeschermde willekeur en afbraak. En iedereen weet: wat eenmaal is afgebroken, komt zelden weer terug.

Wij wensen u allen nog een mooie voortzetting van deze Dansdagen. Voor ons valt er even weinig te vieren. Wij zijn ons kledingmagazijn van 25 jaar voorstellingen aan het opruimen. Dat is pijnlijk, want er zit wonderbaarlijk weinig tussen wat het predicaat ‘sleets’ verdient, en veel dat zo kan worden hergebruikt. Zuinigheid is iets waar we in Nederland in het algemeen groot voorstander van zijn: zaken van waarde zet je nu eenmaal niet bij het grofvuil.

Daar valt voor het FPK en de dans nog veel te winnen.

Wij zien u allen graag terug op 12 november, bij ons jubileumprogramma in de Stadsschouwburg in Amsterdam, of bij een van de voorstellingen van LIGHT waarmee we vanaf november door het land toeren. Daar willen wij de dans en de muziek laten spreken, de taal die wij al 25 jaar lang met nieuwsgierigheid en toewijding ontwikkelen; de taal die ons het belang van de waarachtigheid heeft geleerd.

Andrea Leine & Harijono Roebana